เรื่อง ร่างกายของเรา
หน่วยที่ 1 ร่างกายและการจัดระบบในร่างกายของเรา
หัวเรื่อง 1.1 การจัดระบบในร่างกาย เวลา 100 นาที
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------


    1.คำแนะนำการเรียน
1.1 ศึกษาจุดประสงค์การเรียนรู้
1.2 ศึกษาเนื้อหา
1.3 สรุปใจความสำคัญแล้วบันทึกลงสมุดของนักเรียน
1.4 ตอบคำถามกิจกรรมที่ 1,2
1.5 ตรวจคำตอบจากบัตรเฉลยกิจกรรมที่ 1,2

   2.จุดประสงค์การเรียนรู้
1.อธิบายการจัดระบบการทำงานของร่างกายได้
2.เปรียบเทียบการจัดระเบียบการทำงานของร่างกายกับสิ่งที่มนุษย์ประดิษฐ์ขึ้นได้

 
   3.เนื้อหา  
การจัดระบบในร่างกาย

    การจัดระบบในร่างกาย
    ร่างกายของคนเราประกอบไปด้วยระบบต่างๆมากมายรวมอยู่ในตัวของคน ๆ เดียว เมื่อลอง วิเคราะห์โครงสร้างของร่างกายคนเรา แล้วเปรียบเทียบกับ การทำงานของโรงงานต่าง ๆ จะพบว่าใน ร่างกายของเราประกอบไปด้วยโรงงานผลิตเชื้อเพลิงขนาดใหญ่ โรงงานผลิตยาและสารเคมี โรงงาน ผลิตอาวุธเพื่อต่อ ต้านเชื้อโรค โรงงานขจัดขยะมูลฝอยหรือสารพิษ มีระบบการบริหารคอยบริการโรงงาน ต่าง ๆ อย่างยอดเยี่ยม เช่น มีระบบสื่อสาร ระบบการคมนาคมการขนส่งที่รวดเร็ว มีเครื่องมืออุปกรณ์ อันทันสมัย เช่น เครื่องถ่ายภาพบันทึกภาพ เครื่องกรอง เครื่องบด เครื่องปรับอากาศ เครื่องคิดเลข ฯลฯ ดังภาพ

 


    รูป 1 แสดงการเปรียบเทียบการทำงานของอวัยวะบางส่วนของร่างกายกับสิ่งที่มนุษย์คิดประดิษฐ์ขึ้น
    เมื่อเปรียบเทียบร่างกายเป็นโรงงานแล้วอวัยวะต่าง ๆ ก็อาจเทียบได้กับเครื่องจักรชนิดต่าง ๆ เช่น
    สมอง ทำหน้าที่เทียบได้กับเครื่องคิดเลขหรือเครื่องคอมพิวเตอร์ มีหน้าที่คิดคำนวณและเก็บข้อมูลต่าง ๆ ไว้
    ตา ทำหน้าที่เทียบได้กับกล้องถ่ายรูปและบันทึกภาพ
    ฟัน ทำหน้าที่เทียบได้กับเครื่องบดอาหาร
    ปอด ทำหน้าที่เทียบได้กับเครื่องสูบลมแลกเปลี่ยนก๊าซ
    หัวใจ ทำหน้าที่เทียบได้กับเครื่องปั๊มหรือเครื่องสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงทั่วร่างกาย
    ลำไส้ ทำหน้าที่เทียบได้กับโรงงานผลิตอาหารมีหน้าที่ย่อยอาหารส่งไปเลี้ยงร่างกาย
    ไขกระดูกและม้าม ทำหน้าที่เทียบได้กับโรงงานสร้างอาวุธมีหน้าที่สร้างเม็ดเลือดขาวเพื่อต่อต้านเชื้อโรค
    ระบบหมุนเวียนโลหิต ทำหน้าที่เทียบได้กับการขนส่งหรือคมนาคม นำอาหารไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย
    ระบบประสาท ทำหน้าที่เทียบได้กับผู้บริหารควบคุมโรงงาน ควบคุมการทำงานของส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย
    นักเรียนคงจะเห็นแล้วว่าร่างกายของเราถูกสร้างขึ้นอย่างละเอียดอ่อน ยังไม่มีนักวิทยาศาสตร์ คนใดในโลกที่สามารถสร้างหรือลอกเลียนแบบอวัยวะต่าง ๆ ของร่างกายคนเราได้จะมีสร้างได้บ้าง เช่น หัวใจเทียม แต่ก็ไม่สามารถทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพทัดเทียมกับของจริง ด้วยเหตุผลดังกล่าวมานี้ เราจึงควรบำรุง รักษาสุขภาพร่างกายให้ดี จะได้ทำงานอย่างมีประสิทธิภาพ ถ้ามีชิ้นส่วนใดของร่างกาย ชำรุดเสียหายไปเราจะไม่สามารถสร้างทดแทนได้

 


      บัตรกิจกรรมที่ 1
คำสั่ง ให้นักเรียนเปรียบเทียบการทำงานของร่างกายส่วนใดส่วนหนึ่งกับการทำงานของสิ่งต่าง ๆ ตามตารางต่อไปนี้ เสร็จแล้วให้ตรวจคำตอบจากบัตรเฉลยกิจกรรมที่ 1

รายการ
เปรียบเทียบกับส่วนของร่างกาย
เครื่องกรอง
เครื่องถ่ายภาพและบันทึกภาพ
เครื่องปรับอุณหภูมิ
โรงงานกักเก็บและขจัดขยะมูลฝอยและสารพิษ
โรงงานผลิตสารเคมีหรืออาวุธเพื่อต่อต้านเชื้อโรค
ระบบบริหารสื่อสาร
ระบบลำเลียงและคมนาคม

    ร่างกายมนุษย์ประกอบขึ้นด้วยหน่วยโครงสร้างเล็ก ๆ ที่เรียกว่าเซลล์ ซึ่งแต่ละเซลล์กว้างน้อยกว่า 1/50 มิลลิเมตร ผู้เจริญเติบโตเต็มที่แล้วจะมีเซลล์อยู่ประมาณ 75 ล้านล้านเซลล์ เซลล์หลาย ๆ เซลล์ รวมกันจะกลายเป็นเนื้อเยื้อ เนื้อเยื้อหลาย ๆ เนื้อเยื้อมารวมกันเพื่อทำหน้าที่อย่างเดียวกันเรียกว่าอวัยวะ เช่น หัวใจหรือไต เป็นต้น เมื่ออวัยวะต่าง ๆ ทำงานร่วมกันปฏิบัติกิจกรรมพิเศษในร่างกายจะเกิดเป็นระบบอวัยวะ เช่น ระบบย่อยอาหาร เราอาจเปรียบเทียบระบบการทำงานของร่างกาย กับระบบการทำงานของบริษัทห้างร้านหรือหน่วยงานใด ๆ ของรัฐได้ดังนี้

     ตาราง 1 แสดงการแสดงเปรียบเทียบระบบการทำงานของร่างกายกับระบบการทำงานของบริษัทห้างร้านหรือหน่วยงานของรัฐ

ระบบการทำงานของร่ายกาย
ระบบการทำงานของบริษัทห้างร้านหรือหน่วยงานของรัฐ
เซลล์
บุคลากร
เนื้อเยื่อ
แผนงาน
อวัยวะ
กองงาน
ระบบอวัยวะ
ฝ่ายหรือกรม
ร่างกาย
บริษัทหรือกระทรวง

     เซลล์(cell)คือหน่วยชีวิตที่เล็กที่สุดในร่างกายซึ่งร่างกายประกอบไปด้วยเซลล์มากมายหลายชนิดแต่ละชนิดมีขนาดรูปร่างและหน้าที่แตกต่างกัน ดังตาราง 1
ตาราง 2 แสดงรูปร่างและหน้าที่บางอย่างของเซลล์ชนิดต่างๆ

     ตาราง 2 แสดงรูปร่างและหน้าที่บางอย่างของเซลล์ชนิดต่าง ๆ

ชนิดของเซลล์
หน้าที่
ภาพถ่ายจากกล้องจุลทรรศน์
ภาพวาด
เซลล์บุผิว
ห่อหุ้มและป้องกันเซลล์ส่วนที่อยู่ชั้นล่างถัดลงไป เช่น เซลล์บุข้างแก้ม
เซลล์ประสาท
ส่งข่าวสื่อสารทั้งภายในและภายนอกและควบคุม
เซลล์กล้ามเนื้อเรียบ
ช่วยในการเคลื่อนไหวของอวัยวะภายใน เช่น กระเพาะ ลำไส้ เป็นต้น
เซลล์กระดูก
เป็นส่วนประกอบของเนื้อเยื่อที่ทำหน้าที่เป็นโครงสร้างพยุงร่างกายให้ทรงรูปร่าง อยู่ได้
เซลล์เม็ดเลือดแดง และเม็ดเลือดขาว
เม็ดเลือดแดงลำเลียงก๊าซออกซิเจนและก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ เม็ดเลือดขาว ทำลายเชื้อโรคและสร้างภูมิคุ้มกัน

    เนื้อเยื่อ(Tissue) คือกลุ่มเซลล์ชนิดเดียวกันอยู่ร่วมกัน รูปร่างเหมือนกันและทำหน้าที่อย่างเดียว กัน ในร่างกายมีเนื้อเยื่อต่างๆแบ่งออกเป็นประเภทตามหน้าที่ เพื่อสะดวกในการศึกษาได้ 5 ประเภท คือ
  1.เนื้อเยื่อบุผิว(Epitherial tissue) มีหน้าที่ช่วยห่อหุ้มปกคลุมส่วนต่าง ๆ ของอวัยวะหรือ ร่างกาย เช่น เยื่อหุ้มหัวใจ เยื่อหุ้มปอด เยื่อบุช่องท้อง เยื่อบุข้างแก้ม ผิวหนัง เป็นต้น
  2.เนื้อเยื่อกล้ามเนื้อ(Muscular tissue) มีหน้าที่ทำให้เกิดการเคลื่อนไหวของอวัยวะหรือ ร่างกายซึ่งจะเกิดจากการยืดตัวหรือหดตัวของกล้ามเนื้อเมื่อถูกกระตุ้น
  3.เนื้อเยื่อประสาท(Nervous tissue) มีหน้าที่ช่วยตอบสนองต่อสิ่งเร้าทั้งจากภายในและภายนอก ร่างกาย
  4.เนื้อเยื่อยึดเหนี่ยว(Connective tissue) มีหน้าที่ช่วยยึดและเชื่อมอวัยวะต่างๆให้ติดต่อกัน และทำให้ร่างกายคงรูปร่างอยู่ได้ เช่น เอ็น กระดูก พังผืด ไขมัน เลือด ฯลฯ
  5.เนื้อเยื่อสืบพันธุ์(Reproductive tissue) มีหน้าที่ช่วยในการดำรงเผ่าพันธุ์ เนื้อเยื่อทั้ง 5 ชนิดนี้จะเป็นส่วนประกอบของอวัยวะต่าง ๆ ของร่างกายดังตารางต่อไปนี้

   ตาราง 3 แสดงอวัยวะบางอย่างและส่วนประกอบที่เป็นเนื้อเยื่อชนิดต่างๆ

 
เนื้อเยื่อที่เป็นส่วนประกอบ
บุผิว
กล้ามเนื้อ
ประสาท
เลือด
ยึดเหนี่ยว
  กระเพาะอาหาร
X
X
X
X
X
  หัวใจ
X
X
X
X
X
  โครงกระดูกและข้อต่อ
X
-
X
X
X
  ปอด
X
X
X
X
X
  ไต
X
X
X
X
X
  รังไข่และอัณฑะ
X
X
X
X
X
  สมอง
X
-
X
X
X
  น่องขา
X
X
X
X
X
  ผิวหนัง
X
X
X
X
X
  ต่อมไทรอยด์
X
-
X
X
X

 

     อวัยวะ(Organ) คือกลุ่มของเนื้อเยื่อหลายๆชนิดที่รวมกันทำหน้าที่อย่างใดอย่างหนึ่ง อวัยวะต่างๆ ประกอบไปด้วยเนื้อเยื่อหลายชนิดโดยเฉพาะเนื้อเยื่อประสาท และเนื้อเยื่อยึดเหนี่ยว จะเป็นส่วนประกอบ ของอวัยวะทุกชนิดในร่างกาย อวัยวะแต่ละชนิดจะทำหน้าที่เฉพาะอย่างแตกต่างกันไป ดังนั้นในการ ทำงานอย่างใดอย่างหนึ่ง จึงต้องใช้อวัยวะหลาย ๆ ชนิดมาร่วมกันทำงานเป็นระบบ(systems) เช่น ในระบบย่อยอาหารประกอบไปด้วยอวัยวะต่าง ๆ ได้แก่ ปาก ฟัน ลิ้น คอหอย หลอดอาหาร
กระเพาะอาหาร ลำไส้เล็ก ทวารหนัก โดยอวัยวะเหล่านี้จะทำงานประสานกันอย่างเป็นระบบ คือ ฟันจะทำหน้าที่บดอาหารในปากมีลิ้นช่วยในการคลุกเคล้า และช่วยกลืน อาหารลงไปตามหลอดอาหารเข้าสู่ กระเพาะอาหารแล้วส่งต่อไปย่อยที่ลำไส้เล็กและถูกดูดซึมไปเลี้ยงร่างกาย ส่วนกากอาหารถูกส่งต่อไปยัง ลำไส้ใหญ่และทวารหนัก เพื่อขับถ่ายต่อไป

   บัตรกิจกรรมที่ 2
คำสั่ง ให้นักเรียนเปรียบเทียบการทำงานของร่างกายส่วนใดส่วนหนึ่งกับการทำงานของสิ่งต่าง ๆ ตามตารางต่อไปนี้ เสร็จแล้วให้ตรวจคำตอบจากบัตรเฉลยกิจกรรมที่ 2

  1.หน่วยที่เล็กที่สุดของสิ่งมีชีวิตเรียกว่าอะไร_______________________________________
  2.กลุ่มเซลล์ชนิดเดียวกันอยู่รวมกันรูปร่างเหมือนกันและทำหน้าที่อย่างเดียวกันเรียกว่า_________
   มีกี่ชนิด__________อะไรบ้าง______________________________________________________
   ____________________________________________________________________________
  3.อวัยวะหมายถึง__________________________________________________________
  4.ให้นักเรียนเปรียบเทียบการจัดระบบการทำงานของร่างกายกับการจัดระบบการทำงานของบริษัท
   หรือส่วนราชการ________________________________________________________________
   ____________________________________________________________________________
  5.กลุ่มเซลล์บุผิวจำนวนมากที่มาทำหน้าที่ร่วมกันเรียกว่า________________________________
  6.เซลล์กระดูกมีมากที่สุดที่ส่วนใดของร่างกาย______________________________________
  7.เนื้อเยื่อที่เป็นส่วนประกอบของอวัยวะทุกชนิดของร่างกายได้แก่________________________
   ____________________________________________________________________________
  8.ในการผ่าตัดกระดูกนักเรียนมีความรู้สึกเจ็บปวดมากเพราะ___________________________
   ____________________________________________________________________________
  9.ที่บริเวณปากของนักเรียนประกอบด้วยเนื้อเยื่ออะไรบ้าง_____________________________
   ____________________________________________________________________________
10.เนื้อเยื่อประสาทประกอบด้วยอะไรบ้าง_________________________________________